1. Dağ

Matterhorn’un fazla bir tanıtıma ihtiyacı yok. İsviçre İtalya sınırında 4.478 metre yükseklikte duran bu dağ, neredeyse dikey yüzeyleriyle kusursuz bir piramit oluşturuyor. O kadar tanınabilir bir şekil ki, Alpler’in gayri resmi sembolü ve dünyanın en çok fotoğraflanan dağlarından biri haline gelmiş.

Benim bu dağla bağım, tırmanışla olan bağımdan bile daha eski. Çocukken babam eve büyük bir Toblerone getirmişti. Ambalajında dağın resmi olan o üçgen çikolata, benim daha bir tırmanış kemerine bile sahip olmadan çok önce zihnimin bir köşesine yerleşmişti. Küçük anların bazen orantısız sonuçları olabiliyor. Tırmanışa aşık oldum ve bu aşkın altında, bir çikolata ambalajındaki bilinçsiz bir dağ imgesi yatıyordu.

ROTAYA GENEL BAKIŞ

Hörnli Sırtı (kuzeydoğu yüzü) klasik güzergah. Dağda en sık denenen rota olup AD+ (Assez Difficile Plus) olarak derecelendiriliyor. Kulübeden itibaren 1.220 m dikey tırmanış, açık sırt üzerinde scrambling, UIAA III+ dereceye kadar kaya basamakları, sabit halatlar ve üst kesimde kaya, kar ve buzdan oluşan karışık arazi içeriyor. Her yaz sezonunda yaklaşık 3.000 kişi bu rotayı deniyor.

Rota bilgisi ve koşullar için zermatt.ch veya sac-cas.ch adreslerini ziyaret edebilirsiniz.

2021, 2023, 2024 and 2025

2021 ~ Ekipman yok, bir sırt çantası ve bir söz

Zermatt’a ilk ziyaretim 2021 yazında, İstanbul’a dönmeden önceki bir tatilde gerçekleşti. Bir çanta hazırladım, önce güneyde yaşayan Polonyalı ailemi ziyaret ettim, ardından Zermatt’a doğru otostop çekmeye başladım. Dört gün, sayısız kilometre ve bir dizi cömert yabancının ardından vardım. 22 yaşındaydım.

Uygun tırmanış ekipmanım yoktu. tırmanış kemerim bile yoktu. Kiralama seçeneklerine baktım. Fiyatlara baktım. Hızlıca vazgeçtim. (Gelecekteki gezginler için bir not: İsviçre pahalıdır. Zermatt, İsviçre’nin üç katı pahalıdır.)

Bunun yerine, elimdekilerle 3.260 m’deki Hörnlihütte’ye kadar yürüdüm. Kulübe, kuzeydoğu yüzünün tam altında yer alıyor ve terasından bakınca Hörnli Sırtı tüm gökyüzünü kaplıyor. Orada durdum, yukarı baktım ve kendime sessizce bir söz verdim.

2023 ~ 4.003 m’de sona eren bir deneme

Temmuz 2023. Bu sefer uygun ekipman, uygun deneyim ve uygun bir planla geri döndüm. Her şey Solvay Kulübesi’nin biraz altında, 4.003 metrede dürüst bir değerlendirme yapana kadar iyi gitti: çantamda fazla ağırlık vardı, yeterince suyum yoktu ve zaten yorulmaya başlamıştım. Yükseklikte bunlar küçük aksaklıklar değil. Bir tırmanışı bitirebilecek türden hatalar.

Geri döndüm. İstediğim karar değildi ama doğru olanıydı. Tırmanışın size yavaş yavaş, deneyimle öğrettiği şeylerden biri: dağ inatçılığı ödüllendirmez. Cezalandırır.

İnişte iki tırmanıcıyla karşılaştım, Julien ve Patrice (kendilerine selamlarımı iletiyorum). İnişte küçük bir olay yaşandı, ciddi bir şey değildi ama günü işaretlemeye yetti. Dağla yarım kalmış bir sohbetin kaydı gibiydi.

2024 ~ Yakın ama yeterince değil

Tatil haftalarımı bir hava durumu penceresine göre önceden planladım. Zermatt’a varmadan bir gün önce koşullar iyi görünüyordu. Tırmanmayı planladığım gün ise sağanak yağmur yağdı. O hafta dağda üç tırmanıcı hayatını kaybetti.

Matterhorn’a tırmanmadım. Bunun yerine Breithorn traverse ve Pollux’u yaptım.

2025 ~ 17 Ağustos

17 Ağustos’ta Schaffhausen’den ilk trenle Zürih’e gittim, ardından Rhône vadisi boyunca güneye, Zermatt’a bir dizi bağlantılı trenle ulaştım. Zermatt, özel araçların girmesine izin verilmeyen, araba kullanılmayan bir köy. Trenle varıyorsunuz ve köy içinde yaya olarak veya elektrikli taksiyle hareket ediyorsunuz. Bölgede 4.000 metrenin üzerinde 38 zirve var.

Vardıktan ve hızlı bir alışverişten sonra Schwarzsee’ye teleferikle çıktım, Hörnli Kulübesi’ne yürüdüm, manzaranın keyfini çıkardım, birkaç arkadaşımı aradım ve gereksiz ekipmanımı bırakmak için korunaklı bir yer buldum.

Hörnli Kulübesi, Hörnli Sırtı için standart baz kamp: sıcak yemek, ranza yataklar, yarım pansiyon dahil gecelik yaklaşık 150 CHF, yaklaşık 170 kişilik kapasite. İki nedenden dolayı orada kalmadım.

Birincisi maliyet. İkincisi, kulübe net bir öncelik sistemiyle işliyor: İsviçreli dağ rehberleri ve müşterileri önce yemek yiyor ve en erken başlangıçları alıyor. Rehbersiz solo tırmanıcılar en son yemek yiyor ve rotada sıkışık bölümlerden kaçınmak için daha geç çıkıyor. Her saat önemli ve tırmanışa gerekenden daha geç başlamak istemedim. Kulübenin birkaç yüz metre üzerine çıkarak bir uyum turu attım, sonra geceyi geçirmek için rahat bir kayaya yerleştim. Alp bölgesinde kamp yapmak kısıtlı ama yaklaşım patikasındaki solo bir tırmanıcının sorun yaşaması pek olası değil.

Akşam 20:00 sularında: son ekipman kontrolü, dehidre yemek ve çay, ardından uyumaya çalıştım. Her saat uyandım. Düzgün bir uyku çekemedim ama manzara olağanüstüydü.

Sabah 04:00 ~ Yola çıkış

Yarı heyecanlı, yarı bitkin. Önce yulaf ezmesi ve çay; yükseklikte 9-12 saatlik bir günde sıcak bir mideyle başlamak önemli. Saat 04:30’da hareket halindeydim. Dağdan, kulübenin aşağımda canlanmaya başladığını görebiliyordum. O sabah yaklaşık 100 rehber-müşteri ikilisi zirveyi deniyordu. Alt sırt boyunca uzanan bir kafa lambası dizisi. Onların önden gitmesine izin verdim ve kendi hızımı belirledim.

Rüzgar neredeyse hiç yoktu. Sıcaklık soğuk ama yönetilebilirdi. Bütün gün açık bir gökyüzü, gerçekten rahatlatıcıydı. Alpler, dakikalar içinde değişen havasıyla bilinir ve Matterhorn sadece iyimserlik değil, gerçek bir pencere talep eder.

Alt sırt ~ karanlıkta iki saat

Işık gelmeden önce iki saat tırmanış. Alt Hörnli Sırtı, kırık kaya üzerinde orta düzeyde bir scrambling. Kuru koşullarda iyi tutamaklar, sağlam basış ama açıklık (exposure) hemen başlıyor. Doğu ve kuzey yüzleri her iki yanda da düşüyor. Daha ilk adımlardan itibaren gerçek bir sırttasınız.

Sabah saat 06:00 civarında, Solvay Kulübesi’nin altında, ışık sızmaya başladı. Kaya rengi değişti: siyahtan kehribara, kehribardan altına. Buna düzgünce bakmak için birkaç saniye ayırdım. Bir dinlenme molası değildi. Sadece uygun bir dikkat anıydı.

Alt kesimlerde rehberli takımlar beni yer yer geçti. Dar bir sırtta her zaman temiz bir şekilde geçiş yapacak yer olmuyor ve solo bir tırmanıcı olarak sadece kendi hareketime değil, etrafımdaki her şeye karşı ekstra dikkatliydim. Kısa molalarda hem güvenlik için hem de takımların ikimizin de ritmini bozmadan geçmesine izin vermek için sabit cıvatalara emniyete aldım.

Solvay Kulübesi ~ 4.003 m

Üç saat sonra, teknik bölümün yaklaşık üçte birinde konumlanan acil durum kulübesi Solvay Kulübesi’ne, 4.003 metreye ulaştım. Son kez tam bu noktadayken geri dönmüştüm. Bu sefer kısaca durdum, yedim, içtim ve devam ettim.

Solvay’ın üzerinde ~ karışık arazi, sabit halatlar, buz

Kulübenin hemen üzerinde, crampon takıldı, buz baltası çıkarıldı. Rota kaya scrambling’inden(Alp tırmanışı) karışık araziye geçiyor. Bir kaymanın sizi çok kötü bir yöne çok uzağa gönderebileceği dik kar sahaları. Bu bölümde her adıma bu kadar odaklandığım hiç olmamıştı. Buzla kaplı kaya, kuru scrambling’den tamamen farklı bir dikkat kalitesi gerektiriyor.

Üst dağdaki sabit halatlar kalın, 20-30 metre aralıklarla sabitlenmiş. Prusik ilmikleriyle emniyete alıp her bölümde metodik bir şekilde ilerledim. Matterhorn’da kaybolmak gerçekten tehlikeli. Sırtlar ve yüzlerden oluşan labirenti deneyimli tırmanıcıları bile şaşırtıyor ve bir navigasyon hatasının sonuçları ağır olabiliyor.

Yükseldikçe rüzgar tazeleniyordu. Aşağımda, inen tırmanıcı ipleri belirmeye başladı; daha erken zirveye ulaşmış takımlar geri iniyordu. Dar bir sırtta iki yönlü trafik kendi karmaşıklığını ekliyor.

Saat 13:00 ~ Zirve

İsviçre zirvesinden az önce, Aziz Bernard’ın bronz heykeli önümde belirdi. Birkaç metre daha. Ve sonra zirvenin kendisi: yaklaşık 15 metre uzunluğunda dar, kayalık bir tepe. Yeeyh! Her yönde: Monte Rosa masifi, Bernese Oberland, güneyde Cervinia’ya doğru İtalyan Alpleri. Kusursuz görüş mesafesi. Kameramı çıkardım. Fotoğraflar çektim.

30-40 dakika kaldım. Yemek yemeye, su içmeye, biraz toparlanmaya ve orada olmayı gerçekten deneyimlemeye yetecek kadar. Öğleden sonraki hava penceresinin kapanmaya başlayacağı kadar uzun değil.

İniş ~ beklenenden zor

Dağcılık kazalarının %80’inin inişte gerçekleşmesinin bir nedeni var. Yorgunsunuz. Efordan fiziksel olarak, saatlerce yükseklikte kalmaktan nörolojik olarak. Yukarı hareket için iyi eğitilmiş bacaklarınız, aşağı tırmanışa doğal olarak daha az uyumlu. Çıkarken makul gelen aynı bölümler, yorgunken, aşağı bakarken ve zaman baskısı altındayken farklı görünüyor.

Matterhorn inişi bunların hepsini doğruladı. Sürekli şunu düşünüyordum: bu, çıkarken hatırladığımdan daha dik. Bu daha zor. Sabit halatlar çıkışta olduğu kadar, belki daha fazla dikkat gerektiriyordu çünkü artık yorgunluk da bir faktördü.

Daha dik üst bölümlerde 60 metrelik ipimle rapel yaptım. Bu doğru karardı ve ağırlığına rağmen onu taşımamın tüm sebebiydi. Her rapel bir sabitleme kurmak, ipi geçirmek, inişi kontrol etmek, ardından ipi geri almak anlamına geliyordu. Yavaş, dikkatli, güvenli. İp birkaç kez sıkıştı. Her seferinde acele etmeden çözdüm. Yükseklikte, azalan ışıkta sıkışmış bir ipi acele ettirmek bir seçenek değil. Bir süre sonra, ipi her seferinde çekip almak için gücüm kalmadı. İpsiz devam ettim; basış yerlerini her zaman göremediğim için biraz daha riskli ama daha hızlıydı.

Plan tamamen Hörnlihütte’ye kadar inmekti. Omuz bölümüne ulaştığımda, ışık ve enerjim bunun açıkça gerçekçi olmadığını gösterdi. Saat 20:00 civarında Solvay Kulübesi’ne geri döndüm. Kalan incirlerimi yedim, şişemdeki kalan sudan birkaç yudum aldım ve uzandım.

İnişte tanıştığım iki Polonyalı tırmanıcı da kulübedeydi. Ciddi bir dağda geçen uzun bir solo günün ardından tanıdık yüzler görmek, tarif edilmesi zor özel bir rahatlama sağlıyor. Fazla konuşmadık. İhtiyacımız da yoktu.

Zermatt’a dönüş

Sabah 06:00’da uyandım, sürekli efordan sonra gelen o derin yorgunlukla hâlâ bitkindim. Solvay Kulübesi’nden sabah erken saatlerdeki manzara, aşağıdaki vadi hâlâ karanlıkken çevredeki zirvelerin gölgeden çıkışı, gezinin en boşa harcanan manzarasıydı çünkü onu düzgünce takdir edemeyecek kadar yorgundum.

Solvay’dan Hörnlihütte’ye yaklaşık iki saat sürdü. Kulübede bir şişe su için 9-10 CHF ödedim. Hayatımda harcadığım en değerli para buydu. Ailem ve arkadaşlarımla iletişime geçip güvende olduğumu doğruladım, ardından Schwarzsee’ye inen patikayı takip edip teleferikle Zermatt’a döndüm.

Zermatt’ta bir şeyler yedim ve köyden ayrılmadan önce Matterhorn’a son bir kez baktım. Sonra Schaffhausen’e giden trene bindim.

Ekipman

30 litrelik bir alpinist sırt çantası kullandım. Yüksek irtifada teknik bir rotada, her gereksiz kilogram, onu taşımanın efordan fazlasına mal oluyor.

• Crampon
• Buz baltası
• Kask
• 60 m ip
• Emniyet kemeri
• Sling ve karabina
• Quickdraw
• ATC guide beleyleme cihazı
• Tırmanış eldivenleri
• Trekking bastonları
• İlk yardım çantası
• UV 400 güneş gözlüğü
• Yüksek SPF güneş kremi
• Kafa lambası + yedek pil
• Powerbank
• Dehidre yemek ve yulaf

Kıyafet konusunda ayrıntılı bir listeye girmeyeceğim. Tamamen koşullara bağlı. Mümkün olduğunca merino yün iç katmanlarla standart tırmanış katmanları giydim.

Tek Başına Tırmanmak Akıllıca mıydı?

Kesinlikle Hayır. Matterhorn’da bir düşüşün son anlamına geldiği bölümler var. Sizi yakalayacak, navigasyona yardım edecek veya acil bir durumda destek olacak bir ip arkadaşınız yok. Her karar tamamen size ait.

Alp arazisinde ciddi bir önceki deneyimi olmayan hiç kimseye solo tırmanışı tavsiye etmem. Ve bir ip taşımanın temel gerçeği değiştirdiğini iddia etmeyeceğim: bu dağın belirli bölümlerinde, hata payı o kadar dar ki, solo tırmanmak yetkin bir partnerle tırmanmaktan istatistiksel olarak daha riskli bir seçim.

Solo tırmanışın gerektirdiği dikkat kalitesi, başkalarıyla tırmanmaktan kategorik olarak farklı bir deneyim ortaya çıkarıyor. Tamamen sorumlusunuzdur. Tamamen buradasınızdır. Konuşacak başka kimse olmadığında dağ farklı bir şekilde iletişim kurar.